Dieta w dnie moczanowej - co jeść a czego unikać?

Czym jest dna moczanowa?

Dna moczanowa, inaczej znana jako podagra, skaza moczanowa lub artretyzm, to przewlekła choroba zapalna spowodowana zbyt dużym stężeniem kwasu moczowego we krwi (tzw. hiperurykemia). W wyniku nadmiaru kwasu moczowego w stawach odkładają się jego kryształki, wywołując silny ból, obrzęk, zaczerwienienie i stan zapalny. Ataki dny moczanowej najczęściej dotykają stawu u podstawy dużego palca u stopy, jednak mogą dotyczyć także innych stawów, np. śródstopia, nadgarstka, kciuka, kręgosłupa, kolana czy łokcia.

Dna moczanowa jest jedną z najpowszechniejszych chorób reumatycznych na świecie, a jej objawy opisywano już w starożytnym Egipcie. Przez wieki była uważane za chorobę “bogaczy” (nazywana także chorobą królów), gdyż chorowały na nią zazwyczaj osoby bardzo zamożne, mogące pozwolić sobie na bogatą w mięso dietę oraz alkohol. Obecnie jednak dotyczy ona coraz większej ilości osób, niezależnie od statusu społecznego - szacuje się, że choruje na nią nawet 1-4% dorosłych.

Objawy i przyczyny dny moczanowej

Tak jak to zostało wcześniej wspomniane, bezpośrednią przyczyną dny moczanowej jest wysokie stężenie kwasu moczowego we krwi. Hiperurykemię stwierdza się, gdy jego stężenie przekracza 7 mg/dl. Warto jednak zaznaczyć, że sama hiperurykemia nie świadczy jeszcze o chorobie - podwyższone stężenie kwasu moczowego może przez wiele lat nie dawać żadnych objawów, a choroba może pojawić się dopiero po dłuższym czasie, gdy w stawach zaczną odkładać się kryształki moczanu sodu.

Przebieg dny moczanowej można podzielić na 4 okresy:

• hiperurykemia bezobjawowa - czyli wspomniane wcześniej podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, ale bez współwystępowania żadnych objawów; mimo, że jest to etap, w którym objawy jeszcze nie występują to już wtedy warto wprowadzić zmiany w życiu, aby skutecznie zapobiec rozwojowi choroby

• ostre napady zapalenia stawów - nagły, bardzo silny ból w okolicy stawu, z towarzyszącym obrzękiem, zaczerwienieniem oraz ograniczoną ruchomością, który może trwać od kilku dni do nawet dwóch tygodni i najczęściej pojawia się w nocy

• bezobjawowe okresy międzynapadowe - jest to okres pomiędzy napadami, w którym nie występują żadne objawy; może on trwać kilka tygodni lub nawet miesięcy i nie da się przewidzieć kiedy nastąpi kolejny atak choroby

• dna przewlekła (guzkowa, zaawansowana) - bardzo zaawansowane stadium choroby charakteryzujące się trwałym uszkodzeniem i zniekształceniem stawów, zapaleniem i niewydolnością nerek oraz powstawaniem guzków w obrębie nie tylko stawów, ale również narządów wewnętrznych

Poza hiperurykemią, na zwiększone ryzyko pojawienia się dny moczanowej ma także wpływ wiele innych czynników, w tym:

• spożywanie alkoholu

• czynniki genetyczne

• wiek (najczęściej chorują osoby powyżej 40 roku życia)

• płeć (o wiele częściej chorują mężczyźni niż kobiety)

• styl życia i dieta (siedzący tryb życia, dieta bogata w mięso, owoce morza i cukry proste)

• otyłość, zwłaszcza trzewna

• choroby współwystępujące takie jak cukrzyca, insulinooporność czy nadciśnienie

• niektóre leki (np. diuretyki, aspiryna)

Choć nie na wszystkie z tych czynników mamy wpływ, to niezwykle warto zadbać o te, które możemy kontrolować - takie jak zdrowa dieta, aktywność fizyczna czy utrzymanie prawidłowej masy ciała - ponieważ odgrywają one istotną rolę zarówno w rozwoju choroby, jak i zmniejszeniu jej objawów.

Diagnostyka i leczenie dny moczanowej

Rozpoznanie choroby opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim, objawach klinicznych i wynikach badań laboratoryjnych (m.in. poziom kwasu moczowego we krwi, obecność kryształków w płynie stawowym czy badania obrazowe jak USG i RTG). Jeżeli podejrzewasz u siebie dnę moczanową najlepiej jest udać się do lekarza pierwszego kontaktu lub reumatologa, który zleci odpowiednie badania oraz poprowadzi leczenie.

Leczenie dny moczanowej obejmuje dwa główne cele - łagodzenie bólu i stanu zapalnego podczas ataku oraz zapobieganie wystąpieniu kolejnych ataków. Podczas aktywnego stanu zapalnego zazwyczaj stosuje się leki w celu uśmierzenia bólu, najczęściej kolchicynę i NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), a w niektórych przypadkach także glikokortykosteroidy. Leczenie przewlekłe obejmuje natomiast stosowanie leków obniżających stężenie kwasu moczowego we krwi lub leków moczopędnych. Osoby cierpiące na dnę moczanową powinny unikać spożywania kwasu acetylosalicylowego (popularna aspiryna), ponieważ podnosi on stężenie kwasu moczowego w organizmie. Poza leczeniem farmakologicznym, ogromne znaczenie ma odpowiednia dieta, a także zmiana nawyków i stylu życia.

Dieta w dnie moczanowej

Kwas moczowy powstaje w organizmie z puryn, które naturalnie występują w produktach białkowych. W leczeniu dny moczanowej należy więc wprowadzić dietę ubogopurynową, a także produkty przeciwzapalne, które będą obniżać występujący w przebiegu choroby stan zapalny. Dieta ubogopurynowa powinna polegać nie tylko na ograniczeniu produktów bogatych w puryny, ale także tych, które przyspieszają rozkład puryn do kwasu moczowego. Dodatkowo, dieta ubogopurynowa powinna posiadać zwiększoną ilość węglowodanów, a obniżoną ilość tłuszczu, który utrudnia wydalanie kwasu moczowego z organizmu. W diecie niskopurynowej można podzielić produkty na te dozwolone oraz te, których nie powinno się spożywać w ogóle.

Produkty dozwolone:

• owoce i warzywa

• nasiona roślin strączkowych

• produkty zbożowe

• jaja, drób i chude ryby w umiarkowanych ilościach

• chudy nabiał

• wywary warzywne

• orzechy, pestki, nasiona

Produkty niedozwolone:

• wysokotłuszczowy nabiał

• czerwone mięso, podroby, wędliny i konserwy

• cukier, fruktoza, a także słodycze i słodkie napoje

• fast foody i tłuste potrawy

• wywary na mięsie lub kościach

• grzyby

• drożdże

• alkohol, szczególnie piwo i alkohol wysokoprocentowy

Poza dietą, w dnie moczanowej kluczowe jest zadbanie o zdrowe nawyki i styl życia, które także posiadają ogromny wpływ na łagodzenie objawów i zapobieganie dalszemu rozwojowi choroby.

Po pierwsze, warto zadbać o regularne posiłki w ciągu dnia i unikać jedzenia tuż przed snem, ponieważ ilość kwasu moczowego w organizmie zwiększa się w nocy. Objawy hiperurykemii nasila także głodówka, dlatego należy jej szczególnie unikać chorując na dnę moczanową. Bardzo ważne w przebiegu choroby jest także uregulowanie masy ciała, wprowadzenie aktywności fizycznej i ograniczenie, a najlepiej całkowita rezygnacja z alkoholu. Dodatkowo, powinno się bardzo dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu (co najmniej 2,5-3 litry płynów dziennie), ponieważ sprzyja to usuwaniu kwasu moczowego z organizmu. Podczas przygotowywania potraw zaleca się natomiast rezygnację ze smażenia, na rzecz gotowania w dużej ilości wody, co wpływa na mniejszą zawartość puryn w posiłku.

Należy zaznaczyć, że w przypadku ustąpienia objawów nie powinno się rezygnować z diety oraz wymienionych nawyków, ponieważ ataki dny prawdopodobnie nawrócą. Zalecenia powinny więc być przestrzegane już do końca życia.

Podsumowanie:

Dna moczanowa to choroba, której nie można w pełni wyleczyć, ale można skutecznie kontrolować jej objawy. Kluczem jest połączenie leczenia farmakologicznego z trwałą zmianą stylu życia - w tym dietą ubogopurynową. Pamiętaj, że ataki dny często nawracają jeśli po ustąpieniu objawów wrócisz do dawnych nawyków. Dlatego nawet w okresach bezobjawowych warto przestrzegać zaleceń.

Bibliografia:

1. Pilarski, Ł., Bogdański, P., & Pupek-Musialik, D. (2012). Dna moczanowa—antyczna choroba wciąż problematyczna w XXI wieku. In Forum Zaburzeń Metabolicznych (Vol. 3, No. 4, pp. 160-166).

2. Drzewiecka, K., & Suliburska, J. (2012). Dietoterapia skazy moczanowej. In Forum Zaburzeń Metabolicznych (Vol. 3, No. 3, pp. 125-129).

3. Jakubiak, G. (2016). Zasady leczenia farmakologicznego dny moczanowej. Lek w Polsce, 26, 300.